Sông Sài Gòn quanh Thảo Điền đẹp nhưng không hiền: dòng triều đổi chiều mỗi ngày và có lúc chảy mạnh, mép bờ bùn trơn dốc thẳng xuống chỗ sâu, tàu và sà lan lớn qua lại tạo sóng, còn mùa mưa có dông và gió giật. Phần lớn tai nạn ven sông có thể tránh bằng vài nguyên tắc đơn giản: không bơi, giữ khoảng cách với mép nước, luôn có người lớn trông trẻ, mặc áo phao khi xuống thuyền.
Bài này dành cho cư dân và khách đến khu Thảo Điền (nay thuộc phường An Khánh): gia đình có con nhỏ sống gần sông, người đi dạo, người câu cá, người chèo thuyền thể thao, quán xá ven sông. Nội dung theo nguyên tắc an toàn chung; với các hoạt động có tổ chức như chèo thuyền, hãy theo hướng dẫn của đơn vị tổ chức và quy định hiện hành về giao thông đường thuỷ.
Những rủi ro thật của đoạn sông này
Dòng chảy theo triều. Nước sông không đứng yên. Khi triều rút nhanh, dòng chảy về phía hạ lưu có thể mạnh hơn sức bơi của người lớn khoẻ. Một người rơi xuống nước có thể bị cuốn đi xa khỏi chỗ rơi trong thời gian rất ngắn.
Mép bờ dốc và trơn. Bờ bùn, bậc kè phủ rêu, cầu tàu ướt đều rất trơn. Ở nhiều chỗ, mép bờ dốc thẳng xuống nước sâu ngay sát chân, không có bãi cạn để đứng lại. Nước đục nên không nhìn thấy đáy.
Sóng tàu. Sà lan, tàu chở hàng, tàu du lịch, ca nô qua lại tạo sóng đập vào bờ, có thể làm người đứng sát mép mất thăng bằng, lật thuyền nhỏ, đẩy nước lên bậc kè bất ngờ.
Thời tiết mùa mưa. Dông chiều mùa mưa đến nhanh, kèm gió giật và sét. Trên mặt sông trống, người chèo thuyền nhỏ rất dễ gặp nguy hiểm. Cây lớn ven bờ trên đất mềm có thể gãy đổ khi gió mạnh.
Nước bẩn. Tiếp xúc lâu với nước sông chưa xử lý, nhất là khi có vết thương hở, có thể gây nhiễm trùng. Nuốt nước sông có thể gây bệnh tiêu hoá.
Trẻ em và sông: những điều gia đình nên làm
Đuối nước là một trong những tai nạn nguy hiểm nhất với trẻ em, và thường xảy ra rất nhanh, im lặng, ngay gần người lớn. Gia đình sống gần sông nên coi những việc sau là bắt buộc:
- Rào chắn và cửa có khoá giữa sân nhà và lối ra sông. Trẻ nhỏ không nên tự ra được tới mép nước.
- Luôn có người lớn trông khi trẻ ở gần sông, trong tầm tay với chứ không chỉ trong tầm mắt. Không giao việc trông trẻ ven sông cho trẻ lớn hơn.
- Không để trẻ chơi trên bậc kè, cầu tàu hay mép bờ, kể cả khi nước trông êm.
- Dạy trẻ kỹ năng an toàn dưới nước ở hồ bơi có huấn luyện viên. Biết bơi giúp tăng cơ hội sống sót nhưng không làm sông trở nên an toàn để bơi.
- Dạy trẻ cách gọi người lớn khi thấy bạn rơi xuống nước, và không tự nhảy xuống cứu.
- Áo phao vừa cỡ cho trẻ bất cứ khi nào lên thuyền, ca nô, kể cả chuyến ngắn.
Với nhà thuê có sân ra sông, nên kiểm tra rào, cửa trước khi dọn vào và đề nghị chủ nhà sửa nếu chưa an toàn. Đây là điều kiện nên ghi vào thoả thuận khi gia đình có con nhỏ.
Người đi dạo, chạy bộ và ngồi quán ven sông
Những lối đi ven sông, bờ kè, sân quán ven sông là nơi nhiều người tìm đến vào sáng sớm và chiều tối. Phần lớn thời gian chúng an toàn nếu bạn đi đúng lối, không trèo qua lan can, không ngồi vắt chân trên mép kè. Vào giờ triều cao, nước có thể dâng sát mép, một số lối đi thấp có thể ướt và trơn.
Buổi tối, ánh sáng ven sông thường yếu ở những đoạn ngoài quán. Đi bộ một mình ở đoạn tối, vắng, sát mép nước không phải ý hay. Mang đèn pin nhỏ hoặc dùng đèn điện thoại, đi theo lối đã quen, và để ý những chỗ lan can hỏng hoặc thiếu.
Ở quán ven sông, chọn chỗ ngồi có lan can chắc chắn nếu đi cùng trẻ nhỏ. Uống rượu bia rồi ra sát mép nước là tình huống nguy hiểm thường gặp ở các thành phố ven sông; người say mất thăng bằng và phản xạ kém, rơi xuống nước rất khó tự cứu.
Khi trời có dông, rời khỏi mép sông và tránh đứng dưới cây lớn đơn độc. Sét thường đánh vào điểm cao trên vùng trống, và mặt sông là vùng trống rộng.
Câu cá ven bờ
Câu cá là thú vui của nhiều người ven sông Sài Gòn. Chỗ đứng là yếu tố an toàn quan trọng nhất: chọn bờ có kè chắc, mặt bằng khô, có chỗ bám. Tránh đứng trên bậc kè phủ rêu, cầu tàu không lan can, mỏm bờ đất nhô ra vì có thể đang bị xói chân.
Để ý con triều. Khi triều lên, mặt nước dâng dần tới chỗ đứng; khi triều rút, mép bờ trơn và xa nước hơn, dễ trượt khi với cần. Đi câu một mình ở chỗ vắng, nhất là buổi tối, nên báo cho người nhà biết chỗ mình ngồi và giờ về.
Người câu cá cũng nên tôn trọng chủ đất và khu dân cư: chỉ câu ở nơi được phép, không vào lô đất riêng, mang rác về, không để lại lưỡi câu, dây cước trên bờ. Dây cước bỏ lại là bẫy cho chim và nguy hiểm cho người đi chân trần.
Chèo thuyền, SUP và các hoạt động trên mặt nước
Chèo thuyền kayak, ván chèo đứng và các môn thể thao nước đã có mặt trên sông Sài Gòn. Đây là cách thú vị để trải nghiệm sông, nhưng chỉ nên tham gia theo nguyên tắc:
- Đi cùng đơn vị tổ chức hoặc câu lạc bộ có kinh nghiệm trên đoạn sông này, có thuyền hỗ trợ và người hướng dẫn. Không tự xuống nước một mình lần đầu.
- Luôn mặc áo phao, kể cả khi bơi giỏi. Rơi xuống nước đục, chảy mạnh khác hoàn toàn hồ bơi.
- Chọn giờ nước thuận theo hướng dẫn: tránh lúc triều rút mạnh, tránh giờ có nhiều tàu lớn.
- Đi sát bờ nhưng ngoài vùng sóng vỗ, tránh luồng tàu chính. Tàu lớn khó nhìn thấy thuyền nhỏ và cần quãng đường dài để giảm tốc.
- Theo dõi thời tiết, lên bờ ngay khi thấy mây dông kéo tới.
- Rửa sạch người sau buổi chèo, nhất là khi có vết xước.
Các hoạt động trên sông chịu sự quản lý của quy định giao thông đường thuỷ nội địa. Đơn vị tổ chức có trách nhiệm tuân thủ các quy định này; người tham gia nên hỏi rõ trước khi đăng ký.
Nếu có người rơi xuống nước
Phản xạ đầu tiên của nhiều người là nhảy xuống cứu. Với sông có dòng chảy mạnh và nước đục, đây là cách khiến số nạn nhân tăng lên. Nguyên tắc được các tổ chức cứu hộ khuyến nghị là: gọi to, ném, với, không nhảy. Gọi người xung quanh giúp và gọi cứu hộ; ném cho người đuối nước một vật nổi như phao, can nhựa rỗng, ván; với tới bằng sào, dây, cành cây dài từ chỗ đứng an toàn.
Theo dõi vị trí người đuối nước và chỉ cho đội cứu hộ khi họ tới. Ghi nhớ thời điểm người rơi xuống nước. Nếu người được kéo lên mà bất tỉnh, gọi cấp cứu ngay và thực hiện sơ cứu nếu bạn đã được học.
Các khu nhà ven sông, quán ven sông nên có sẵn phao cứu sinh và dây ném ở vị trí dễ lấy. Đây là khoản đầu tư nhỏ nhưng có thể cứu một mạng người. Cư dân có thể đề xuất với ban quản lý khu hay tổ dân phố bố trí phao ở các điểm công cộng ven sông.
Học sơ cứu và hồi sức tim phổi cơ bản là kỹ năng đáng có với mọi gia đình sống gần nước. Nhiều tổ chức y tế và chữ thập đỏ có các khoá học ngắn cho người dân.
Mùa mưa bão và những ngày triều cường
Mùa mưa, dông thường đến vào buổi chiều, kèm gió giật mạnh trong thời gian ngắn. Ven sông, gió mạnh hơn trong khu phố, cây lớn trên đất mềm có thể gãy cành hoặc đổ. Không đỗ xe, không trú mưa dưới cây lớn ven sông khi có dông. Sau dông, để ý dây điện đứt, cành cây gãy trên lối đi.
Những ngày triều cường, nước có thể tràn lên lối đi, bậc kè, sân quán ven sông. Nước tràn che mất mép bờ, khiến người đi không biết đâu là đất, đâu là nước. Vào những giờ này, tốt nhất là tránh ra sát bờ, đặc biệt với trẻ em và người lớn tuổi.
Khi có bão hoặc áp thấp ảnh hưởng tới khu vực phía Nam, theo dõi thông tin từ cơ quan khí tượng và chính quyền địa phương. Thành phố ít khi chịu bão trực tiếp, nhưng gió mạnh và mưa lớn kéo dài vẫn có thể gây cây đổ, ngập và sạt lở ven sông.
Quán xá, khu nhà ven sông: trách nhiệm của người quản lý
Quán cà phê, nhà hàng, khu căn hộ, cụm biệt thự có không gian ra sông đón nhiều người, trong đó có trẻ nhỏ và khách chưa quen sông. Người quản lý những nơi này có vai trò lớn trong an toàn ven sông: lan can đủ cao và chắc, khe hở đủ nhỏ để trẻ không chui lọt, bậc xuống nước có cửa chắn, sàn gỗ ngoài trời được bảo trì để không mục, không trơn.
Ánh sáng ban đêm ở khu vực sát mép nước nên đủ để khách thấy rõ mép sàn, bậc cấp. Phao cứu sinh và dây ném đặt ở nơi dễ thấy, nhân viên biết cách dùng. Khi có dông, nhân viên nên mời khách vào trong và thu dọn ô dù, bàn ghế dễ bay.
Với cụm biệt thự hay căn hộ có bến thuyền riêng, nội quy về việc trẻ em ra bến, giờ sử dụng, áo phao bắt buộc giúp tránh những tình huống đáng tiếc. Cư dân có quyền đề nghị ban quản lý bổ sung các biện pháp này. Một khu ven sông an toàn là khu mà người lớn không phải lo lắng mỗi khi trẻ ra khỏi tầm mắt vài phút.
Câu hỏi thường gặp
Có chỗ nào ở Thảo Điền tắm sông an toàn không?
Không có điểm tắm sông nào được công nhận là an toàn trên đoạn sông Sài Gòn qua khu Thảo Điền. Dòng triều, độ sâu đột ngột, tàu thuyền và chất lượng nước đều không phù hợp cho bơi lội. Muốn bơi, hãy chọn hồ bơi có cứu hộ.
Trẻ biết bơi rồi có cần lo khi ở gần sông không?
Vẫn cần. Biết bơi ở hồ không đồng nghĩa với an toàn ở sông có dòng chảy mạnh, nước đục, mép bờ trơn. Trẻ biết bơi đôi khi còn tự tin quá mức và ra gần nước hơn. Người lớn vẫn phải trông sát và trẻ phải mặc áo phao khi lên thuyền.
Chèo kayak trên sông Sài Gòn có được phép không?
Các hoạt động thể thao trên sông chịu quản lý của quy định giao thông đường thuỷ và chính quyền địa phương. Một số câu lạc bộ, đơn vị tổ chức đang hoạt động. Nên tham gia qua các đơn vị này, hỏi rõ giấy phép và quy định an toàn trước khi đăng ký.
Thấy người đuối nước thì gọi ai?
Gọi ngay số khẩn cấp cứu nạn cứu hộ và cấp cứu y tế, đồng thời hô hoán người xung quanh hỗ trợ. Trong lúc chờ, ném vật nổi hoặc đưa sào, dây cho người đuối nước từ chỗ đứng an toàn, không tự nhảy xuống nếu không được huấn luyện.
Nhà thuê có sân ra sông thì cần kiểm tra gì về an toàn?
Kiểm tra rào chắn, cửa ra sông có khoá chắc, lan can không lung lay, bậc kè có trơn hay hỏng, và ánh sáng buổi tối. Nhà có trẻ nhỏ nên đề nghị chủ nhà bổ sung rào và khoá trước khi dọn vào, ghi rõ trong thoả thuận thuê.