Quanh Thảo Điền có rất nhiều hoạt động ngoại khoá cho trẻ: thể thao đồng đội, bơi, võ, nghệ thuật, âm nhạc, ngôn ngữ, khoa học, hoạt động ngoài trời. Cái khó không phải là tìm được lớp mà là chọn ít mà đúng, để trẻ còn thời gian chơi tự do, nghỉ ngơi và ở bên gia đình.
Bài này chia các nhóm hoạt động theo mục đích, gợi ý chọn theo tuổi và tính cách, đưa ra cách đánh giá một lớp học hay câu lạc bộ, và nói về dấu hiệu lịch của con đã quá dày. Bài không giới thiệu cơ sở cụ thể, không nói học phí; thông tin về lịch, đăng ký cần hỏi trực tiếp nơi tổ chức.
Các nhóm hoạt động và điều trẻ nhận được
Mỗi nhóm hoạt động phát triển những khả năng khác nhau. Một lịch cân đối thường có một hoạt động vận động và một hoạt động sáng tạo hay học hỏi, không cần nhiều hơn:
| Nhóm hoạt động | Ví dụ | Trẻ nhận được | Lưu ý ở Thảo Điền |
|---|---|---|---|
| Thể thao đồng đội | Bóng đá, bóng rổ, bóng chuyền | Vận động, làm việc nhóm, chịu thua thắng | Sân ngoài trời nắng gắt, giờ tập thường chiều muộn hay sáng sớm |
| Thể thao cá nhân | Bơi, võ, quần vợt, thể dục dụng cụ | Kỷ luật, tự tin, kỹ năng an toàn | Bơi là kỹ năng sống quan trọng ở khu ven sông |
| Nghệ thuật | Vẽ, gốm, nhảy, kịch | Sáng tạo, biểu đạt cảm xúc | Nhiều lớp nhỏ trong khu, chất lượng khác nhau |
| Âm nhạc | Piano, guitar, violin, hát, trống | Kiên nhẫn, tập trung, nghe | Cần thời gian luyện ở nhà, để ý tiếng ồn với hàng xóm |
| Học hỏi | Ngôn ngữ, lập trình, khoa học, cờ | Tư duy, kiến thức | Tránh biến thành giờ học thêm thứ hai |
| Ngoài trời và cộng đồng | Đi bộ khám phá, cắm trại, nhặt rác ven sông, làm vườn | Gắn với thiên nhiên, trách nhiệm | Thường do nhóm phụ huynh, trường, tổ chức tình nguyện tổ chức |
Trẻ không cần thử mọi thứ cùng lúc. Thử lần lượt từng nhóm qua các năm giúp trẻ tìm ra điều mình thích thật.
Chọn theo tuổi
Dưới sáu tuổi. Ở tuổi này, chơi tự do là hoạt động phát triển quan trọng nhất. Một lớp vận động nhẹ nhàng, một buổi bơi làm quen nước, hay một lớp âm nhạc vui chơi là đủ. Lớp học có giáo trình nặng, kiểm tra đánh giá thường chưa phù hợp.
Sáu đến mười tuổi. Trẻ bắt đầu thích thử nhiều thứ và có thể theo một hoạt động có quy tắc. Đây là tuổi tốt để thử các môn thể thao, nhạc cụ, nghệ thuật khác nhau, mỗi lần một hai thứ. Đừng vội "chọn môn chuyên" khi trẻ chưa thử đủ.
Mười đến mười bốn tuổi. Trẻ có sở thích rõ hơn, có thể đi sâu vào một hai hoạt động, tham gia thi đấu, biểu diễn. Áp lực học tập ở trường tăng, nên cân bằng lịch trở thành vấn đề thật.
Thiếu niên. Hoạt động có ý nghĩa với bản thân — một đội thể thao, một ban nhạc, một dự án tình nguyện — giúp trẻ có bản sắc và bạn bè ngoài lớp học. Để trẻ tự quyết nhiều hơn.
Chọn theo tính cách, không theo trào lưu
Ở một khu nhiều gia đình như Thảo Điền, dễ có trào lưu: năm nay nhiều trẻ học một môn, năm sau nhiều trẻ học môn khác, phụ huynh nghe nhau đăng ký. Trào lưu không xấu nếu con thật sự thích, nhưng đứa trẻ hướng nội có thể khổ sở trong một đội bóng ồn ào, đứa trẻ hiếu động có thể chán ngán trong lớp cờ.
Quan sát con khi chơi tự do là cách tốt nhất để đoán con hợp với gì: con thích xây, vẽ, kể chuyện, chạy nhảy, hay đọc sách? Con thích chơi một mình hay với nhóm? Con thích luật lệ rõ hay thích tự do? Những câu trả lời ấy gợi ý loại hoạt động hơn mọi danh sách khuyến nghị.
Một nguyên tắc nhiều gia đình dùng: cho con thử, cam kết đi đủ một thời gian nhất định — một khoá, một học kỳ — rồi mới quyết định tiếp hay dừng. Cách này dạy trẻ kiên trì mà không ép trẻ theo mãi một thứ không hợp.
Đánh giá một lớp học, câu lạc bộ trước khi đăng ký
Lớp ngoại khoá không phải lúc nào cũng có kiểm định như trường học. Vài điều nên kiểm:
- Người dạy có chuyên môn và kinh nghiệm với trẻ em không; có được đào tạo về sơ cứu không.
- Sĩ số: một người hướng dẫn trông bao nhiêu trẻ, nhất là với bơi lội và võ.
- Địa điểm an toàn, có bóng mát, có nước uống, có chỗ trú mưa.
- Chính sách bảo vệ trẻ: phụ huynh có được xem không, người dạy có ở riêng một mình với trẻ không.
- Học thử: hầu hết nơi tốt cho học thử một buổi; quan sát con có vui không, người dạy đối xử với trẻ thế nào.
- Quãng đường: một lớp hay nhưng phải ngồi xe lâu qua giờ kẹt có thể làm cả nhà mệt hơn là được.
Đừng ngại hỏi. Người tổ chức nghiêm túc thường trả lời rõ ràng và chào đón phụ huynh quan tâm.
Dấu hiệu lịch của con đã quá dày
Trẻ ở các khu nhiều gia đình chú trọng giáo dục dễ có lịch kín: sau giờ học là lớp này, cuối tuần là lớp kia. Lịch dày không phải lúc nào cũng hại, nếu con thích và còn đủ thời gian nghỉ. Nhưng có những dấu hiệu nên để ý: con mệt mỏi thường xuyên, cáu gắt, ngủ không đủ, phàn nàn đau đầu đau bụng trước giờ đi học thêm, không còn thời gian chơi tự do, không còn hứng thú với cả những thứ từng thích.
Thời gian chơi tự do, không có người lớn tổ chức, không có mục tiêu, là thứ nhiều nghiên cứu về phát triển trẻ em coi trọng: trẻ tự nghĩ ra trò chơi, tự giải quyết xung đột với bạn, tự đối diện với cảm giác buồn chán và tìm cách thoát ra. Những kỹ năng ấy không lớp học nào dạy được.
Nếu thấy dấu hiệu quá tải, cùng con xem lại lịch và bỏ bớt, ưu tiên giữ lại hoạt động con thích nhất. Một tuần có vài buổi chiều trống không phải là lãng phí.
Cuối tuần gia đình ở Thảo Điền
Ngoài lớp học, cuối tuần là thời gian quý cho gia đình. Ở Thảo Điền, nhiều gia đình đi bộ, đạp xe sáng sớm khi trời mát, ra các khoảng xanh ven sông, ghé chợ cuối tuần, hay đi xa hơn ra ngoại thành để trẻ được thấy ruộng vườn, sông nước. Mục điểm đến cuối tuần của trang có các gợi ý chi tiết hơn về nơi đi.
Những hoạt động đơn giản ở nhà cũng có giá trị: nấu ăn cùng con, làm vườn, đọc sách, chơi trò chơi gia đình. Với gia đình đa văn hoá, cuối tuần là lúc giữ ngôn ngữ và văn hoá gia đình — kể chuyện, nấu món quê, gọi điện với ông bà.
Trẻ con nhớ những buổi sáng chủ nhật thong thả lâu hơn nhớ các lớp học. Để cuối tuần có khoảng trống là một quyết định giáo dục, không phải sự thiếu sót.
Mùa mưa, các buổi chiều cuối tuần thường có mưa, nên những hoạt động ngoài trời dễ dàng nhất là vào buổi sáng. Chuẩn bị sẵn vài hoạt động trong nhà cho những chiều mưa — lắp ráp, vẽ, đọc, nấu ăn — giúp cả nhà không phải ra quán chỉ vì trẻ chán.
Hoạt động cho trẻ Việt và trẻ nước ngoài chơi chung
Một điểm hay của Thảo Điền là nhiều hoạt động có trẻ em từ nhiều nền văn hoá tham gia: đội bóng nhỏ, lớp vẽ, câu lạc bộ cờ, buổi nhặt rác ven sông. Với trẻ người Việt, đây là cơ hội dùng tiếng Anh tự nhiên ngoài lớp học. Với trẻ nước ngoài, đây là cửa vào cộng đồng Việt và tiếng Việt. Thể thao và nghệ thuật đặc biệt hợp vì không đòi hỏi ngôn ngữ chung hoàn hảo.
Ngược lại, có những hoạt động chỉ gồm trẻ của một cộng đồng — lớp tiếng mẹ đẻ, câu lạc bộ của trường quốc tế, lớp năng khiếu theo chương trình một nước. Những hoạt động ấy có giá trị riêng, nhất là để giữ ngôn ngữ, văn hoá gia đình. Một lịch cân bằng có thể có cả hai loại.
Phụ huynh muốn con có bạn Việt hay bạn nước ngoài có thể chủ động hơn: mời trẻ hàng xóm cùng đi một hoạt động, tham gia các buổi cộng đồng của khu phố, chọn lớp có học sinh đa dạng. Trẻ con kết bạn rất nhanh khi có chung một việc để làm.
Học bơi: hoạt động nên ưu tiên ở khu ven sông
Trong mọi hoạt động ngoại khoá, bơi có vị trí đặc biệt với gia đình sống ở khu ven sông như Thảo Điền. Đuối nước là một trong những nguy cơ tai nạn nghiêm trọng với trẻ em ở Việt Nam. Biết bơi và biết các kỹ năng an toàn dưới nước — nổi, thở, bám vào vật nổi, gọi trợ giúp — là kỹ năng sống, không chỉ là môn thể thao.
Khi chọn lớp bơi, ưu tiên nơi có người dạy được đào tạo, có cứu hộ trực, sĩ số nhỏ, nước sạch, và dạy kỹ năng an toàn chứ không chỉ dạy kiểu bơi. Dù con đã biết bơi, vẫn không để trẻ chơi gần sông, kênh rạch mà không có người lớn — bơi trong hồ bơi rất khác với dòng nước có con nước lên xuống.
Nhiều gia đình kết hợp học bơi với những buổi cuối tuần ở hồ bơi khu nhà, để trẻ luyện thường xuyên và thoải mái với nước. Người lớn trông trẻ ở hồ bơi cần ở trong tầm với, không dùng điện thoại; đuối nước ở trẻ nhỏ thường diễn ra rất nhanh và im lặng, khác hẳn hình ảnh vùng vẫy kêu cứu trong phim.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ nên học bao nhiêu lớp ngoại khoá mỗi tuần?
Không có con số chung. Với nhiều trẻ, một hoạt động vận động và một hoạt động sáng tạo hay học hỏi là đủ, còn lại dành cho chơi tự do và gia đình. Quan sát dấu hiệu mệt mỏi, cáu gắt để điều chỉnh.
Có nên cho con học bơi sớm ở Thảo Điền không?
Nên, vì đây là khu ven sông và đuối nước là nguy cơ nghiêm trọng với trẻ em. Chọn lớp có người dạy được đào tạo, có cứu hộ, dạy kỹ năng an toàn. Dù con biết bơi, vẫn không để con chơi gần sông mà không có người lớn.
Con muốn bỏ lớp giữa chừng thì nên làm gì?
Hỏi con lý do: chán, sợ, không hợp người dạy, hay mệt. Nhiều gia đình thoả thuận đi đủ một khoá rồi mới quyết định. Nếu lý do là con sợ hãi hay bị đối xử không tốt, nên dừng sớm và tìm hiểu.
Làm sao biết một lớp ngoại khoá có an toàn cho trẻ?
Hỏi về chuyên môn người dạy, sơ cứu, sĩ số, chính sách bảo vệ trẻ, địa điểm. Cho con học thử và quan sát. Nơi nghiêm túc thường sẵn lòng trả lời và cho phụ huynh xem lớp.
Trẻ không học lớp nào cuối tuần có bị thua bạn không?
Không nhất thiết. Chơi tự do, thời gian với gia đình, đọc sách, ra ngoài trời đều giúp trẻ phát triển. Lịch cân đối, trẻ vui và ngủ đủ quan trọng hơn số lớp học.