Ở Thảo Điền, năm được đánh dấu bằng cả lễ của người Việt lẫn ngày hội của các cộng đồng khác: Trung thu với đèn lồng cho trẻ, Halloween hoá trang trong các khu nhà, mùa Giáng sinh và năm mới dương lịch, rồi Tết Nguyên đán khi khu phố vắng hẳn. Xen giữa là những ngày hội nhỏ hơn của từng cộng đồng, thường tổ chức trong trường học, nhà hàng hay tư gia.
Bài này đi theo lịch năm, mô tả mỗi dịp thường diễn ra thế nào ở khu, cách tham gia khi bạn không thuộc cộng đồng tổ chức, những điều cần để ý về an toàn và giao thông. Ngày giờ và địa điểm sự kiện cụ thể thay đổi mỗi năm, nên luôn kiểm thông báo mới nhất của nơi tổ chức.
Lịch các dịp lễ hội thường gặp trong năm
Bảng dưới gom các dịp hay thấy ở khu Thảo Điền theo mùa. Dịp âm lịch đổi ngày dương mỗi năm:
| Thời điểm | Dịp | Thường diễn ra ở đâu | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Khoảng tháng một – tháng hai | Tết Nguyên đán | Nhà riêng, chùa, đình, phố trung tâm | Khu vắng, nhiều dịch vụ nghỉ dài |
| Khoảng tháng ba – tháng tư | Lễ Phục sinh của một số cộng đồng | Trường học, nhà riêng, nhà thờ | Hoạt động tìm trứng cho trẻ là phổ biến |
| Khoảng tháng chín – tháng mười | Tết Trung thu | Hẻm, trường học, sân chung khu nhà | Trẻ rước đèn, phá cỗ |
| Cuối tháng mười | Halloween | Khu nhà có cổng, trường quốc tế, quán xá | Trẻ hoá trang, đi xin kẹo trong khu nhà |
| Tháng mười một | Lễ Tạ ơn của một số gia đình Bắc Mỹ | Nhà riêng, nhà hàng | Chủ yếu là bữa tối gia đình, bạn bè |
| Tháng mười hai | Mùa Giáng sinh, chợ phiên cuối năm | Trường, quán, khu nhà, nhà thờ | Đường đông vào cuối tuần và đêm 24 |
| Rải rác cả năm | Ngày hội riêng của từng cộng đồng | Nhà hàng, trường, hội nhóm | Thường thông báo qua hội nhóm, trường học |
Đây là bức tranh chung, không phải cam kết mọi dịp đều có tổ chức công khai mỗi năm. Nhiều hoạt động chỉ dành cho cư dân khu nhà hay học sinh của trường.
Trung thu: khi trẻ con nước ngoài cũng rước đèn
Tết Trung thu rơi vào rằm tháng tám âm lịch, thường khoảng tháng chín hoặc đầu tháng mười dương lịch. Với trẻ em ở Thảo Điền, đây có lẽ là dịp mà trẻ người Việt và trẻ nước ngoài chơi chung tự nhiên nhất: các trường tổ chức rước đèn, làm lồng đèn, múa lân; một số hẻm và khu nhà gom trẻ lại phá cỗ dưới trăng.
Gia đình nước ngoài muốn con tham gia có thể bắt đầu từ việc mua hoặc cùng con làm một chiếc lồng đèn, nếm bánh trung thu, hỏi hàng xóm người Việt xem hẻm có tổ chức gì không. Lồng đèn truyền thống dùng nến cần người lớn để mắt; nhiều gia đình chọn đèn pin nhỏ bên trong cho an toàn. Đây cũng là dịp tốt để kể cho trẻ nghe các câu chuyện dân gian gắn với Trung thu, như chú Cuội ngồi gốc cây đa — trẻ nhớ câu chuyện lâu hơn nhớ chiếc bánh.
Với người lớn, Trung thu ở khu là dịp làm quen nhẹ nhàng: mang một ít bánh sang biếu hàng xóm, cho trẻ con đi rước đèn cùng nhau. Nhiều mối quan hệ hàng xóm bắt đầu từ một đêm rằm như vậy.
Halloween: vui cho trẻ, cần quy ước cho cả khu
Hoạt động thường gặp. Ở một số khu nhà có cổng và trường quốc tế quanh Thảo Điền, Halloween là dịp trẻ hoá trang và đi gõ cửa xin kẹo. Quán xá trang trí, có buổi tiệc hoá trang cho người lớn. Đây là tập quán chủ yếu của cư dân nước ngoài, nhưng trẻ Việt trong khu ngày càng tham gia nhiều.
Chỉ gõ cửa nhà có tín hiệu tham gia. Trong các khu nhà tổ chức, nhà nào tham gia thường treo đèn hay trang trí trước cổng. Không gõ cửa nhà không trang trí, nhất là trong hẻm người Việt, nơi nhiều gia đình không biết tập quán này và có thể thấy bị làm phiền.
An toàn khi đi trong hẻm tối. Trẻ nhỏ cần người lớn đi cùng, trang phục có thứ phát sáng hoặc đèn nhỏ để xe máy nhìn thấy. Đường trong khu hẹp, xe vẫn chạy bình thường vào buổi tối.
Tế nhị với hàng xóm lớn tuổi. Hoá trang ma quái có thể làm người già và trẻ nhỏ người Việt sợ, nhất là gần nhà có tang hay nơi thờ tự. Nhắc trẻ chào hỏi lễ phép và không doạ người qua đường.
Kẹo và đồ ăn. Cha mẹ nên kiểm tra kẹo trẻ nhận được trước khi cho ăn, nhất là trẻ dị ứng. Nhà phát kẹo nên chọn loại đóng gói kín, ghi rõ thành phần.
Mùa Giáng sinh và năm mới dương lịch
Tháng mười hai là lúc khu Thảo Điền rộn ràng nhất. Quán xá, siêu thị trang trí từ đầu tháng; trường học tổ chức buổi biểu diễn cuối kỳ; một số nơi có chợ phiên cuối năm bán đồ thủ công, bánh trái, quà tặng do cư dân làm. Ở TP Hồ Chí Minh, Giáng sinh không chỉ là dịp của người theo đạo Thiên Chúa; nhiều người Việt cũng ra đường dạo phố, chụp ảnh, ăn uống như một ngày hội chung của thành phố.
Với cư dân, điều thực tế cần biết là đường sá. Các buổi tối cuối tuần tháng mười hai và đêm 24, đêm 31, đường vào trung tâm và các trục quán xá trong khu có thể kẹt hơn bình thường. Nếu có hẹn, đi sớm hoặc chọn phương tiện công cộng. Nhiều gia đình nước ngoài về nước dịp này, nên đây cũng là lúc nhiều nhà vắng chủ — nhờ hàng xóm, bảo vệ để mắt giúp là thói quen hay.
Năm mới dương lịch ở thành phố thường có các điểm bắn pháo hoa do thành phố tổ chức; ở khu dân cư, việc tự đốt pháo bị pháp luật hạn chế, nên đừng mua pháo để đốt tại nhà dù được ai đó rủ.
Tết Nguyên đán nhìn từ khu quốc tế
Với cư dân nước ngoài, Tết Nguyên đán vừa là trải nghiệm văn hoá lớn nhất năm vừa là thử thách hậu cần. Trước Tết vài tuần, chợ hoa, phố trang trí, nhà nhà sửa soạn; trong vài ngày Tết, khu phố bỗng yên tĩnh lạ thường vì nhiều gia đình người Việt về quê, nhiều quán đóng cửa, người giúp việc và thợ sửa chữa nghỉ. Một số gia đình nước ngoài chọn đi du lịch dịp này; số khác ở lại để trải nghiệm.
Người ở lại có thể tham gia theo nhiều cách: đi dạo các con đường hoa ở trung tâm thành phố, ghé đình chùa quanh vùng để xem không khí đầu năm, nhận lời mời ăn Tết của hàng xóm hay đồng nghiệp. Khi được mời đến nhà người Việt dịp Tết, mang theo một giỏ trái cây hay hộp bánh, chúc năm mới gia chủ, và lì xì trẻ nhỏ nếu muốn là đủ phép. Tránh nói chuyện buồn, chuyện xui trong mấy ngày đầu năm — người Việt quan niệm đầu năm nên vui vẻ, suôn sẻ.
Ngày hội của các cộng đồng khác và cách tham gia khi bạn là khách
Ngoài các dịp lớn, nhiều cộng đồng ở khu có ngày hội riêng — Tết theo lịch của từng nước, quốc khánh, lễ hội mùa, ngày hội ẩm thực. Phần lớn diễn ra trong nhà hàng, trường học, hội nhóm, thông báo qua kênh của cộng đồng đó. Vài nguyên tắc khi được mời hoặc muốn tham gia:
- Hỏi người tổ chức xem sự kiện có mở cho người ngoài cộng đồng không; có nơi chỉ dành cho thành viên.
- Tìm hiểu sơ ý nghĩa của dịp lễ trước khi đến, để không mặc, nói hay làm điều không phù hợp.
- Nếu có nghi thức mang tính tín ngưỡng, quan sát trong im lặng, làm theo hướng dẫn, không chụp ảnh khi chưa được phép.
- Thử món ăn được mời, hỏi về nguyên liệu nếu bạn ăn kiêng hay dị ứng — người tổ chức thường vui vì khách quan tâm.
- Cảm ơn người tổ chức trước khi về; nhiều sự kiện là do tình nguyện viên dành công sức chuẩn bị.
Được mời vào ngày hội của một cộng đồng khác là dấu hiệu tin cậy. Ứng xử tế nhị ở lần đầu thường mở ra lời mời cho những lần sau.
Ngày nghỉ lễ của Việt Nam nên ghi vào lịch
Ngoài các dịp lễ hội, cư dân nước ngoài nên biết các ngày nghỉ lễ chính thức của Việt Nam, vì khi ấy cơ quan nhà nước, ngân hàng, nhiều dịch vụ nghỉ và đường ra khỏi thành phố rất đông. Danh sách dưới là các dịp nghỉ quen thuộc; số ngày nghỉ cụ thể và ngày nghỉ bù được công bố mỗi năm:
- Tết Dương lịch — ngày đầu năm mới.
- Tết Nguyên đán — kỳ nghỉ dài nhất năm, quanh ngày mùng một tháng giêng âm lịch.
- Giỗ Tổ Hùng Vương — mùng mười tháng ba âm lịch.
- Ngày 30/4 và 1/5 — hai ngày nghỉ liền nhau, thường ghép thành kỳ nghỉ dài, các ngả ra khỏi thành phố đông.
- Quốc khánh 2/9 — kỳ nghỉ đầu tháng chín.
Trước mỗi kỳ nghỉ dài, giấy tờ cần nộp, việc ngân hàng, việc sửa nhà nên làm xong sớm. Nhiều người nước ngoài từng lỡ hạn gia hạn giấy tờ chỉ vì quên rằng cơ quan nghỉ lễ cả tuần.
Tổ chức sự kiện nhỏ ở nhà mà không làm phiền hàng xóm
Nhiều gia đình tự tổ chức tiệc Halloween, Giáng sinh hay ngày hội của nước mình tại nhà. Trong khu nhà có cổng, nên hỏi ban quản lý quy định về giờ giấc, âm thanh, khách ra vào. Trong hẻm dân cư, báo trước cho hàng xóm sát vách, sắp chỗ để xe cho khách để không chắn cổng nhà người khác, và kết thúc ồn ào trước giờ khuya.
Một cách được nhiều người dùng là mời luôn hàng xóm sang chung vui. Hàng xóm được mời hiếm khi phàn nàn về tiếng ồn của chính bữa tiệc mình dự. Đó cũng là cách tự nhiên để chia sẻ văn hoá của bạn với người Việt quanh mình, theo chiều ngược lại với những dịp bạn được mời sang ăn Tết, ăn giỗ.
Nếu khách đông, nhắc khách đi xe công nghệ hoặc gửi xe ở chỗ quy định thay vì đậu kín hẻm. Sau tiệc, dọn rác trước cổng ngay trong tối đó hoặc sáng sớm hôm sau, trước khi hàng xóm ra đường. Những chi tiết nhỏ ấy quyết định lần sau hàng xóm có vui vẻ khi thấy nhà bạn tổ chức tiệc hay không.
Câu hỏi thường gặp
Halloween ở Thảo Điền có cho trẻ đi xin kẹo không?
Ở một số khu nhà có cổng và trường quốc tế có hoạt động này, thường chỉ trong phạm vi cư dân hay học sinh. Trẻ chỉ nên gõ cửa nhà có trang trí báo hiệu tham gia và luôn có người lớn đi cùng. Hỏi ban quản lý khu nhà hay trường để biết năm đó có tổ chức không.
Tết Nguyên đán ở Thảo Điền có gì bất tiện cho người nước ngoài?
Nhiều quán, cửa hàng, dịch vụ sửa chữa nghỉ vài ngày đến cả tuần, người giúp việc về quê. Nên mua sẵn đồ dùng, thuốc men, sắp xếp việc nhà trước Tết, và hỏi trước lịch nghỉ của các dịch vụ bạn hay dùng.
Người nước ngoài có được tham gia rước đèn Trung thu không?
Có. Trung thu là dịp vui chung cho trẻ con; trường học, hẻm và khu nhà thường chào đón mọi trẻ. Cho con cầm một chiếc lồng đèn, đi cùng trẻ hàng xóm, là cách tham gia đơn giản và được quý.
Có được đốt pháo dịp năm mới ở nhà không?
Việc đốt pháo nổ tại khu dân cư bị pháp luật Việt Nam hạn chế chặt. Người dân thường xem pháo hoa ở các điểm do thành phố tổ chức. Nên tìm hiểu quy định hiện hành thay vì làm theo lời rủ rê.
Muốn biết lịch sự kiện cộng đồng ở Thảo Điền thì xem ở đâu?
Lịch thường được đăng qua trường học, ban quản lý khu nhà, các hội nhóm cư dân và trang của chính nơi tổ chức. Ngày giờ thay đổi mỗi năm, nên luôn kiểm thông báo mới nhất trước khi đi.