Người nước ngoài ở Thảo Điền lưu trú hợp pháp bằng một trong ba thứ: thị thực (gồm thị thực điện tử), diện miễn thị thực theo quốc tịch hoặc giấy miễn thị thực, hoặc thẻ tạm trú. Thị thực và miễn thị thực hợp với ở ngắn hoặc trung hạn; thẻ tạm trú dành cho người ở dài hạn có lý do rõ ràng — đi làm có giấy phép, đầu tư, đi kèm thân nhân — và luôn cần một người bảo lãnh.
Điểm nhiều người hiểu sai là nghĩ có thể đến Việt Nam bằng thị thực du lịch rồi "đổi sang" loại khác khi đã ổn định. Luật cho chuyển đổi mục đích thị thực chỉ trong một số trường hợp cụ thể. Chọn đúng loại từ đầu đỡ được hàng tuần và nhiều chi phí.
Nội dung dưới đây theo nguyên lý của luật về nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài và các lần sửa đổi. Danh sách nước được miễn thị thực, thời hạn thị thực điện tử và thời hạn thẻ tạm trú thay đổi theo chính sách; luôn kiểm trên trang chính thức của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh.
Ba con đường lưu trú, đặt cạnh nhau
Bảng so sánh này giúp xác định bạn đang đứng ở đâu:
| Hình thức | Hợp với ai | Ai nộp, nộp ở đâu | Điểm cần nhớ |
|---|---|---|---|
| Miễn thị thực theo quốc tịch | Khách ngắn ngày từ nước được miễn | Không cần nộp, xuất trình hộ chiếu khi nhập cảnh | Thời gian lưu trú có giới hạn theo từng chính sách |
| Thị thực điện tử | Khách du lịch, công tác ngắn, người thăm thân | Tự nộp trực tuyến trên cổng chính thức | Không thay được thị thực lao động khi đi làm |
| Thị thực theo mục đích (lao động, đầu tư, thân nhân…) | Người có lý do cư trú cụ thể | Người bảo lãnh nộp tại cơ quan xuất nhập cảnh | Ký hiệu thị thực phải đúng mục đích thật |
| Thẻ tạm trú | Người ở dài hạn: lao động có giấy phép, nhà đầu tư, thân nhân | Người bảo lãnh nộp | Thay thị thực trong thời hạn thẻ, đi ra vào thuận tiện |
| Giấy miễn thị thực cho người gốc Việt, vợ chồng con của công dân Việt Nam | Người Việt định cư ở nước ngoài và thân nhân | Tự nộp theo hướng dẫn | Thời hạn và điều kiện theo quy định riêng |
Trang web giả mạo cổng thị thực điện tử khá nhiều, thu phí cao gấp nhiều lần. Chỉ nộp trên cổng chính thức của cơ quan quản lý xuất nhập cảnh Việt Nam, và kiểm kỹ tên miền trước khi nhập thông tin hộ chiếu.
Ký hiệu thị thực: vì sao hai chữ cái lại quan trọng
Mỗi thị thực Việt Nam mang một ký hiệu cho biết mục đích nhập cảnh: du lịch, thăm thân, lao động, đầu tư, làm việc với doanh nghiệp, học tập, thân nhân đi kèm và nhiều loại khác. Ký hiệu không chỉ là nhãn dán; nó quyết định bạn được làm gì trong thời gian ở Việt Nam và bạn có thể xin thẻ tạm trú hay không. Thị thực du lịch không cho phép làm việc; thị thực thân nhân không mặc nhiên cho phép đi làm.
Ở Thảo Điền, tình huống thường gặp là cả gia đình sang theo người được tuyển dụng. Người đi làm mang thị thực hoặc thẻ diện lao động; vợ, chồng và con nhỏ mang diện thân nhân, có giấy tờ chứng minh quan hệ đã hợp pháp hoá. Con đi học trường quốc tế không cần thị thực học tập riêng nếu đã có diện thân nhân hợp lệ, nhưng trường thường yêu cầu bản sao giấy tờ lưu trú của trẻ.
Nếu bạn sang để khảo sát cơ hội kinh doanh, hãy hỏi trước loại thị thực phù hợp với việc gặp gỡ đối tác. Mục đích khai khi nhập cảnh và việc bạn thực sự làm cần khớp nhau; lệch nhiều là rủi ro khi gia hạn hoặc khi xin thẻ.
Thẻ tạm trú: ai được, ai bảo lãnh
Người lao động có giấy phép. Người có giấy phép lao động hoặc xác nhận không thuộc diện cấp giấy phép, kèm hợp đồng, được công ty bảo lãnh xin thẻ. Thời hạn thẻ không vượt thời hạn giấy phép hay hộ chiếu, cái nào ngắn hơn.
Nhà đầu tư. Nhà đầu tư nước ngoài góp vốn vào doanh nghiệp tại Việt Nam được cấp thẻ theo các bậc, phụ thuộc mức vốn và loại dự án; mức vốn cao thì thời hạn thẻ dài hơn. Ngưỡng cụ thể do luật quy định, kiểm văn bản hiện hành.
Thân nhân của người có thẻ. Vợ, chồng, con chưa thành niên của người lao động hoặc nhà đầu tư thường được cấp thẻ diện thân nhân, thời hạn đi theo người bảo lãnh chính.
Người nước ngoài có vợ hoặc chồng là công dân Việt Nam. Người này có thể được cá nhân là vợ hoặc chồng Việt Nam bảo lãnh. Đây là đường phổ biến với các gia đình đa quốc tịch ở Thảo Điền.
Không dành cho khách du lịch dài ngày. Không có thẻ tạm trú cho người chỉ muốn sống ở Việt Nam mà không có lý do thuộc các diện trên. Người nghỉ hưu, người làm việc từ xa vì vậy thường phải tính các phương án khác và hỏi tư vấn chuyên môn.
Hồ sơ thẻ tạm trú đi qua những bước nào
Thông thường người nước ngoài không tự đứng tên nộp, mà người bảo lãnh làm. Trình tự chung:
- Người bảo lãnh (công ty, tổ chức hoặc cá nhân là thân nhân Việt Nam) xác lập tư cách bảo lãnh với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh nếu là lần đầu.
- Chuẩn bị giấy tờ của người nước ngoài: hộ chiếu còn hạn đủ dài, thị thực hoặc dấu nhập cảnh hợp lệ, ảnh, giấy phép lao động hoặc giấy tờ đầu tư, giấy chứng minh quan hệ thân nhân đã hợp pháp hoá và dịch.
- Kiểm khai báo tạm trú tại nơi ở đã được chủ nhà thực hiện; địa chỉ trên tờ khai phải khớp.
- Nộp hồ sơ tại cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hoặc qua kênh trực tuyến được chấp nhận.
- Nhận thẻ theo giấy hẹn, kiểm kỹ tên, số hộ chiếu, ký hiệu, thời hạn ngay tại chỗ.
- Ghi vào lịch ngày hết hạn của thẻ và của hộ chiếu, đặt nhắc trước vài tháng để làm hồ sơ cấp mới.
Đổi hộ chiếu trong thời gian thẻ còn hạn thì hỏi cơ quan xuất nhập cảnh về thủ tục chuyển thông tin hoặc cấp lại thẻ; thẻ gắn với số hộ chiếu cũ có thể gây vướng khi qua cửa khẩu.
Gia hạn thị thực và chuyển đổi mục đích
Gia hạn tạm trú là việc kéo dài thời gian được ở Việt Nam khi thị thực sắp hết. Điều kiện gia hạn phụ thuộc loại thị thực; nhiều loại cần người bảo lãnh đứng ra. Thị thực điện tử và diện miễn thị thực có những giới hạn riêng về gia hạn, và chính sách đã thay đổi vài lần trong những năm gần đây. Một thói quen phổ biến trước đây là "chạy visa" — ra nước láng giềng rồi nhập cảnh lại — nay vẫn có người làm, nhưng nó không biến một lần lưu trú du lịch thành cư trú dài hạn hợp pháp để đi làm.
Chuyển đổi mục đích thị thực, ví dụ từ du lịch sang lao động, chỉ được thực hiện trong các trường hợp luật liệt kê, như người nhập cảnh bằng thị thực điện tử hoặc diện được phép mà có giấy phép lao động, hoặc là nhà đầu tư, thân nhân của công dân Việt Nam theo quy định. Ngoài các trường hợp đó, bạn phải xuất cảnh và xin thị thực mới đúng mục đích.
Lời khuyên thực tế: trước khi rời nước mình, nếu đã có thư mời làm việc, nên để công ty làm thủ tục theo đúng diện lao động. Thời gian chuẩn bị bằng cấp, lý lịch tư pháp ở nước nhà luôn dễ hơn khi bạn còn ở đó.
Giữ lưu trú hợp pháp: những việc nhỏ đỡ việc lớn
Ở quá hạn là lỗi dễ mắc nhất và cũng dễ tránh nhất. Ghi ngày hết hạn của thị thực, thẻ tạm trú và hộ chiếu vào lịch điện thoại, đặt nhắc sớm. Thẻ tạm trú không còn giá trị khi hộ chiếu hết hạn, nên hộ chiếu sắp hết hạn cần được đổi trước khi làm hồ sơ thẻ mới. Trẻ em lớn nhanh, ảnh hộ chiếu thay đổi, và hộ chiếu trẻ em ở nhiều nước có thời hạn ngắn hơn người lớn — để ý phần của con.
Mỗi lần xuất nhập cảnh, kiểm dấu trên hộ chiếu hoặc thông tin trên hệ thống điện tử có đúng ngày. Giữ bản chụp trang thị thực và dấu nhập cảnh gần nhất, vì chủ nhà cần chúng để khai báo tạm trú, ngân hàng cần chúng để cập nhật hồ sơ. Mất hộ chiếu ở Việt Nam thì báo công an nơi mất, liên hệ cơ quan đại diện nước bạn, rồi làm thủ tục xin giấy tờ thay thế và cấp lại thị thực hoặc thẻ.
Người bảo lãnh nghỉ việc, công ty giải thể, ly hôn với vợ hoặc chồng Việt Nam đều là sự kiện làm căn cứ bảo lãnh biến mất. Khi điều đó xảy ra, hỏi ngay về phương án chuyển diện hoặc thời gian còn được ở, đừng chờ đến lúc thẻ hết hạn.
Người Việt định cư ở nước ngoài về sống ở Thảo Điền
Một nhóm cư dân đáng kể của Thảo Điền là người gốc Việt mang hộ chiếu nước ngoài, về nước làm việc hoặc nghỉ hưu, thường cùng vợ hoặc chồng và con mang quốc tịch nước khác. Với họ, câu hỏi đầu tiên là mình đang nhập cảnh với tư cách gì. Nếu vẫn giữ quốc tịch Việt Nam và có hộ chiếu Việt Nam còn hạn, họ nhập cảnh như công dân và cư trú theo Luật Cư trú. Nếu chỉ dùng hộ chiếu nước ngoài, họ là người nước ngoài trước pháp luật về xuất nhập cảnh, dù gốc Việt.
Người gốc Việt dùng hộ chiếu nước ngoài, cùng vợ hoặc chồng và con của họ, có thể đề nghị cấp giấy miễn thị thực với thời hạn dài hơn thị thực du lịch thông thường, nếu chứng minh được nguồn gốc Việt Nam hoặc quan hệ với công dân Việt Nam theo quy định. Giấy tờ chứng minh có thể là giấy khai sinh cũ, hộ chiếu Việt Nam đã hết hạn, giấy tờ thôi quốc tịch hay quyết định cho nhập quốc tịch nước ngoài — mỗi gia đình một bộ khác nhau.
Những gia đình này thường cần giải quyết thêm chuyện quốc tịch: còn giữ quốc tịch Việt Nam hay không, có nên xin xác nhận có quốc tịch Việt Nam hoặc xin trở lại quốc tịch. Đây là quyết định lớn ảnh hưởng đến quyền sở hữu nhà, nghĩa vụ thuế và cách con cái được đối xử khi học hành; hãy hỏi tư vấn chuyên môn trước khi chọn, thay vì làm theo kinh nghiệm của người quen.
Câu hỏi thường gặp
Thị thực điện tử Việt Nam có dùng để đi làm được không?
Thị thực điện tử cấp cho mục đích như du lịch, công tác ngắn; không thay được giấy phép lao động. Nếu được tuyển dụng, bạn cần giấy phép lao động và chuyển sang thị thực hoặc thẻ tạm trú diện lao động theo đúng thủ tục.
Thẻ tạm trú có thời hạn bao lâu?
Thời hạn tuỳ diện: lao động thường đi theo giấy phép lao động, nhà đầu tư theo bậc vốn, thân nhân theo người bảo lãnh chính. Thời hạn thẻ cũng không vượt thời hạn hộ chiếu. Kiểm mức tối đa hiện hành với cơ quan xuất nhập cảnh.
Có thẻ tạm trú rồi có cần khai báo tạm trú nữa không?
Có. Thẻ tạm trú là giấy cho phép cư trú; khai báo tạm trú là thông báo nơi ở thực tế, do chủ nhà làm mỗi khi bạn đổi chỗ ở. Hai việc song song và không thay thế nhau.
Người nước ngoài kết hôn với người Việt ở Thảo Điền xin thẻ thế nào?
Vợ hoặc chồng là công dân Việt Nam có thể đứng ra bảo lãnh, kèm giấy chứng nhận kết hôn hợp lệ và các giấy tờ cá nhân. Nếu kết hôn ở nước ngoài, nên ghi chú việc kết hôn vào sổ hộ tịch Việt Nam trước.
Ở quá hạn thị thực vài ngày thì sao?
Ở quá hạn là vi phạm hành chính, có thể bị xử phạt và ảnh hưởng tới lần xin thị thực sau. Nếu lỡ quá hạn, liên hệ cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hoặc người bảo lãnh ngay để được hướng dẫn xử lý, đừng cố ra sân bay mà không hỏi trước.
Con nhỏ mang hộ chiếu nước ngoài có cần thẻ tạm trú riêng không?
Mỗi người nước ngoài, kể cả trẻ em, cần giấy tờ lưu trú riêng. Con của người có thẻ tạm trú thường được cấp thẻ diện thân nhân; trẻ có cha hoặc mẹ là người Việt có thể thuộc diện miễn thị thực theo quy định riêng.