Cà phê ở Thảo Điền có bốn kiểu quán chính: quán sân vườn trong biệt thự cải tạo, quán chuyên cà phê rang xay pha máy và pha tay, quán ven sông, và quán cóc vỉa hè kiểu Sài Gòn với cà phê phin, cà phê sữa đá. Chọn kiểu nào tuỳ bạn ngồi để làm gì: hẹn bạn, làm việc, đưa con đi chơi hay chỉ muốn một ly cà phê đậm trước giờ làm.
Bài này không giới thiệu quán cụ thể, không chấm điểm hay khen chê, vì quán ở khu này thay đổi nhanh và mỗi người hợp một kiểu. Thay vào đó, bài mô tả từng kiểu quán, cách đọc thực đơn cà phê Việt cho người mới, giờ nào nên đi, và vài phép ứng xử để cả bạn lẫn chủ quán đều thoải mái.
Bốn kiểu quán cà phê ở Thảo Điền
Quán sân vườn trong biệt thự. Đặc trưng nhất của khu. Căn nhà có sân, có cây lớn, bàn ghế đặt ngoài trời và trong nhà. Không khí thoáng, hợp ngồi lâu, hẹn bạn, đưa con đi chơi cuối tuần. Đổi lại, giữa trưa nắng nóng và muỗi lúc chiều tối là chuyện thường, nên chọn chỗ ngồi trong nhà khi cần.
Quán chuyên cà phê rang xay. Tập trung vào hạt, cách rang, cách pha: máy espresso, pha tay qua phễu lọc, ủ lạnh. Thực đơn thường ghi vùng trồng, độ rang, hương vị. Hợp người muốn tìm hiểu cà phê hoặc thích vị chua thanh, khác cà phê phin truyền thống.
Quán ven sông. Có tầm nhìn ra sông Sài Gòn, gió mát hơn vào chiều muộn. Đông vào giờ hoàng hôn và cuối tuần. Hợp ngồi thư giãn hơn là làm việc, vì ồn và ít ổ điện.
Quán cóc, quán vỉa hè. Vài chiếc ghế nhựa thấp, ấm trà đá, cà phê phin hoặc cà phê pha sẵn rót đá. Mở sớm, phục vụ người đi làm, tài xế, bảo vệ. Đây là cách uống cà phê của số đông người Sài Gòn, nhanh, đậm, rẻ.
Chọn quán theo mục đích ngồi
Bảng dưới gợi ý kiểu quán theo việc bạn định làm. Nó không cứng nhắc; đôi khi một quán sân vườn yên tĩnh buổi sáng ngày thường lại là chỗ làm việc tốt:
| Mục đích | Kiểu quán hợp | Giờ nên đi | Điều cần hỏi hoặc để ý |
|---|---|---|---|
| Làm việc với laptop | Quán rang xay có bàn cao, quán sân vườn có phòng lạnh | Sáng ngày thường | Ổ điện, wifi, quán có giới hạn thời gian ngồi không |
| Hẹn bạn, trò chuyện lâu | Quán sân vườn | Chiều | Chỗ ngồi trong bóng râm, có muỗi không |
| Đưa trẻ nhỏ đi chơi | Quán có sân rộng, có góc cho trẻ | Sáng cuối tuần | Lối ra đường có cổng chắn, có hồ nước không |
| Tìm hiểu cà phê | Quán chuyên rang xay | Giờ vắng để có thể hỏi người pha | Nguồn hạt, cách pha, độ rang |
| Một ly nhanh trước giờ làm | Quán cóc, quầy mang đi | Sáng sớm | Mang tiền mặt nhỏ |
| Ngắm sông, thư giãn | Quán ven sông | Chiều muộn | Đông cuối tuần, có thể cần đặt chỗ |
Điều đáng nói là phần lớn quán ở Thảo Điền mở cửa sớm, nên nếu muốn yên tĩnh, buổi sáng ngày thường gần như luôn là lựa chọn tốt nhất.
Đọc thực đơn cà phê Việt cho người mới
Cà phê phin là cách pha truyền thống: bột cà phê trong chiếc phin kim loại đặt trên ly, rót nước sôi và chờ nhỏ giọt. Vị đậm, đắng, thường dùng hạt robusta hoặc pha trộn. "Cà phê đen" là cà phê không sữa, có thể uống nóng hoặc đá; "cà phê sữa" pha với sữa đặc có đường, ngọt và béo. Ở Sài Gòn, "bạc xỉu" là ly nhiều sữa, ít cà phê, hợp người không quen vị đắng.
Những năm gần đây, nhiều quán có thêm cà phê muối, cà phê kem, cà phê dừa, cà phê trứng mang từ các vùng khác vào. Đó là các biến tấu thêm lớp kem hoặc topping lên cà phê, ngọt và béo hơn nhiều so với ly cà phê thông thường.
Ở quán rang xay, thực đơn dùng các từ quen của thế giới: espresso, americano, latte, cappuccino, pha tay, ủ lạnh. Hạt arabica trồng ở Tây Nguyên, nhất là vùng quanh Đà Lạt, xuất hiện ngày càng nhiều bên cạnh hạt nhập khẩu. Nếu muốn thử, hỏi người pha hạt từ đâu, rang mức nào; quán chuyên thường vui lòng giải thích.
Một lưu ý cho người không quen: cà phê Việt pha phin thường mạnh hơn bạn nghĩ. Nếu nhạy cảm với cà phê, gọi ly nhỏ hoặc nhiều sữa, và tránh uống muộn trong ngày.
Quán sân vườn: những điều nên biết trước khi ngồi
Quán sân vườn là hình ảnh quen thuộc nhất của cà phê Thảo Điền, nhưng ngồi ngoài trời ở xứ nóng ẩm có những bất tiện cần chuẩn bị. Buổi trưa, bóng cây không che được hết nắng, nền gạch hắt nóng. Buổi chiều tối, nhất là mùa mưa, muỗi nhiều ở góc gần bụi cây, hồ nước. Mang theo chai xịt chống muỗi hoặc chọn bàn trong nhà vào những giờ đó.
Mưa chiều mùa mưa thường đến nhanh và nặng hạt. Chọn quán có mái che đủ rộng, hoặc ngồi gần khu trong nhà để dời vào kịp. Đồ điện tử nên để trong túi chống nước khi ngồi ngoài sân.
Với trẻ nhỏ, sân rộng là điểm cộng nhưng cũng cần để ý hồ cá, bể nước trang trí, bậc thềm, cổng mở ra đường. Quán sân vườn thường không có người trông trẻ; cha mẹ vẫn phải để mắt. Cuối tuần đông, nhiều quán đặt thêm bàn ra sân, lối đi chật, trẻ chạy nhảy dễ va vào nhân viên mang đồ nóng.
Ứng xử ở quán cà phê để ai cũng thoải mái
Văn hoá cà phê Sài Gòn khá dễ chịu, nhưng có vài thói quen giúp bạn hoà vào nhịp quán:
- Ở quán cóc, ngồi xuống là được phục vụ; ở quán hiện đại, thường gọi và trả tiền tại quầy rồi mới ngồi.
- Ngồi lâu là bình thường ở Sài Gòn, nhưng giờ đông thì gọi thêm đồ hoặc nhường bàn lớn cho nhóm đông.
- Không mang đồ ăn uống từ ngoài vào, trừ đồ cho trẻ nhỏ khi đã hỏi.
- Gọi điện, họp trực tuyến thì dùng tai nghe và nói nhỏ, hoặc ra góc riêng.
- Ở quán có nhân viên dọn bàn, để lại bàn gọn là đủ; ở quán tự phục vụ, mang ly về quầy.
- Thú cưng: hỏi trước, nhiều quán chỉ cho ngồi khu ngoài trời.
Phần lớn quán ở Thảo Điền quen khách nước ngoài, nhân viên nói được tiếng Anh cơ bản. Tuy vậy, học vài câu tiếng Việt như "cho một cà phê sữa đá", "ít đường", "cảm ơn" luôn được đón nhận vui vẻ.
Cà phê và nhịp sống của khu
Ở Thảo Điền, quán cà phê không chỉ là chỗ uống. Nhiều người làm việc tự do dùng quán làm văn phòng buổi sáng. Phụ huynh hẹn nhau sau giờ đưa con đến trường. Các nhóm sở thích như đọc sách, chạy bộ, đạp xe thường chọn một quán làm điểm hẹn. Người mới chuyển đến thường làm quen hàng xóm ở chính những quán quen này.
Với người Việt, quán cóc đầu hẻm vẫn là nơi tán gẫu buổi sáng, nghe tin trong xóm, chờ khách. Hai kiểu quán phục vụ hai nhịp khác nhau, nhưng đều là một phần đời sống của khu.
Nếu bạn là cư dân mới, chọn một hai quán gần nhà làm chỗ quen. Đi đều đặn, nhân viên nhớ món, chủ quán biết mặt, bạn sẽ có thêm nguồn thông tin về khu mà không trang tin nào có: đường nào hay ngập, chợ nào bán rau tươi, thợ sửa điện nào đáng tin.
Hạt cà phê Việt Nam: robusta, arabica và câu chuyện trong ly
Việt Nam là một trong những nước sản xuất cà phê lớn của thế giới, phần lớn là robusta trồng ở Tây Nguyên. Robusta cho vị đắng đậm, nhiều caffeine, ít chua, rất hợp cách pha phin và pha với sữa đặc. Đây là lý do ly cà phê sữa đá Sài Gòn có vị mạnh mà ít nơi khác có được.
Arabica trồng ở vùng cao hơn, quanh Đà Lạt, Cầu Đất và một số vùng núi phía Bắc, cho vị chua thanh, hương trái cây hoặc hoa tuỳ cách sơ chế. Các quán rang xay ở Thảo Điền thường dùng arabica Việt bên cạnh hạt nhập khẩu, và cũng có những quán làm robusta chất lượng cao, sơ chế kỹ, rang nhẹ hơn để thấy hương vị khác của giống cà phê quen thuộc này.
Hiểu sơ về hai loại hạt giúp bạn chọn đúng ly. Thích vị đậm, đắng, uống với sữa: chọn quán phin, cà phê truyền thống. Thích vị nhẹ, chua thanh, uống đen: chọn quán rang xay, hỏi hạt arabica rang sáng. Muốn thử cái mới: hỏi người pha một ly robusta pha máy hoặc pha tay, so với ly phin quen thuộc.
Khi mua hạt mang về, đọc ngày rang, không chỉ hạn dùng. Cà phê ngon nhất trong vài tuần sau khi rang; hạt rang quá lâu dù chưa hết hạn vẫn mất hương.
Mang đi, đặt giao và thói quen ít rác
Nhiều cư dân Thảo Điền mua cà phê mang đi trên đường đưa con đi học hoặc đi làm. Phần lớn quán có quầy mang đi; giờ cao điểm buổi sáng, đặt trước qua điện thoại hoặc ứng dụng giúp lấy nhanh hơn. Ứng dụng giao đồ ăn phủ khu này khá dày, cà phê đá giao tới nhà trong thời gian ngắn, nhưng đá tan nhanh trong trời nóng; gọi ly đá riêng nếu quán có lựa chọn này.
Một số quán khuyến khích khách mang ly cá nhân, có khi kèm ưu đãi. Mang theo ly giữ nhiệt vừa giữ cà phê lạnh lâu hơn vừa bớt được một chiếc ly nhựa mỗi ngày. Với khu nhiều cây và gần sông như Thảo Điền, rác nhựa bay vào cống và trôi ra sông là chuyện ai cũng thấy sau mỗi trận mưa lớn.
Nếu gọi giao về nhà trong khu có cổng hoặc toà căn hộ, ghi rõ chỉ dẫn cho tài xế: số cổng, tên toà, có cần xuống sảnh nhận không. Những khu có bảo vệ thường không cho tài xế vào tận cửa căn nhà.
Câu hỏi thường gặp
Cà phê ở Thảo Điền có khác cà phê ở trung tâm Sài Gòn không?
Cách pha và loại đồ uống giống nhau, khác ở không gian. Thảo Điền nhiều quán sân vườn trong biệt thự cải tạo và quán ven sông, nên thoáng và nhiều cây hơn. Quán cóc vỉa hè ít hơn nhưng vẫn có ở các hẻm khu dân cư cũ.
Người không uống được cà phê đậm nên gọi gì?
Có thể gọi bạc xỉu, nhiều sữa ít cà phê; hoặc latte, cappuccino ở quán hiện đại. Các loại trà, nước ép, sinh tố cũng có ở hầu hết quán. Nói rõ "ít cà phê" hoặc "ít đường" khi gọi.
Quán cà phê ở Thảo Điền mở cửa từ mấy giờ?
Nhiều quán mở từ sáng sớm, quán cóc còn sớm hơn. Quán sân vườn và quán rang xay thường mở từ buổi sáng tới tối. Giờ cụ thể mỗi quán khác nhau và có thể thay đổi, nên kiểm trước khi đi.
Có thể mang trẻ nhỏ đến quán cà phê không?
Được, nhiều quán sân vườn ở Thảo Điền đón gia đình có trẻ nhỏ. Chọn quán có sân rộng, lối ra đường có cổng, để ý hồ nước và bậc thềm. Cha mẹ vẫn phải trông trẻ, vì quán không có người giữ trẻ.
Có nên mua hạt cà phê ở quán về pha tại nhà không?
Nhiều quán rang xay bán hạt và bột. Hỏi ngày rang, độ rang, cách pha phù hợp với dụng cụ ở nhà. Mua lượng vừa dùng trong vài tuần để giữ hương, và bảo quản kín, tránh ẩm.