Muốn ăn món Việt bình dân ở Thảo Điền, hãy rời các trục đường nhiều nhà hàng quốc tế và đi vào các hẻm của khu dân cư cũ, hoặc ra phía các trục lớn quanh khu: ở đó có quán cơm tấm, cơm phần, phở, bún bò, hủ tiếu, bánh mì, xôi, phần lớn mở từ sáng sớm và đóng khi qua giờ trưa hoặc đầu giờ chiều.
Lớp ẩm thực này phục vụ thợ xây, bảo vệ, người giúp việc, tài xế, nhân viên các công ty nhỏ và cư dân lâu năm. Nó ít xuất hiện trên các bài giới thiệu khu Thảo Điền, nhưng là nơi người sống ở đây ăn hằng ngày. Bài này dành cho người mới đến, cả người Việt từ nơi khác lẫn người nước ngoài: cách tìm quán, giờ giấc, cách gọi món, ngồi ăn kiểu Sài Gòn, hỏi giá, và vài điều về vệ sinh. Bài không nêu tên quán.
Lớp ẩm thực ít được kể của Thảo Điền
Trước khi trở thành khu biệt thự và nhà hàng, Thảo Điền là vùng dân cư ven sông với nhà vườn, đường đất, xóm nhỏ. Dù khu thay đổi nhiều sau khi Quận 2 được thành lập và trở thành nơi ở của nhiều người nước ngoài, những con hẻm của người dân cũ vẫn còn, cùng với chợ nhỏ, tiệm tạp hoá, quán ăn gia đình.
Bên cạnh đó, các công trình xây dựng, các biệt thự và toà nhà trong khu cần rất nhiều người làm việc: thợ, bảo vệ, người giúp việc, tài xế, nhân viên phục vụ. Họ cần bữa ăn nhanh, no, hợp túi tiền, và các quán Việt bình dân đáp ứng nhu cầu ấy.
Với người mới chuyển đến, lớp ẩm thực này là cửa vào đời sống thường ngày của khu. Ăn sáng ở quán đầu hẻm vài lần, bạn sẽ biết thêm những điều mà nhà hàng không cho: giờ chợ, chỗ sửa xe, chuyện xóm, và gương mặt của những người đang sống quanh mình.
Những món thường gặp và cách ăn
Bảng dưới là các món phổ biến ở quán bình dân Sài Gòn nói chung, cũng là thứ bạn sẽ gặp trong các hẻm Thảo Điền:
| Món | Thường ăn lúc | Cách gọi, cách ăn |
|---|---|---|
| Cơm tấm | Sáng, trưa | Chọn sườn, bì, chả, trứng; chan nước mắm pha, ăn kèm đồ chua |
| Cơm phần, cơm văn phòng | Trưa | Chỉ vào món trong tủ kính, quán xúc ra đĩa, thường kèm canh |
| Phở | Sáng | Chọn tái, chín, nạm, gầu; rau thơm, giá, chanh, ớt tự thêm |
| Bún bò | Sáng | Nước dùng sả, có chả, giò heo; cay vừa, ăn kèm rau |
| Hủ tiếu | Sáng, tối | Nước hoặc khô; tôm, thịt, gan; nước dùng thanh ngọt |
| Bánh mì | Sáng | Pa tê, chả, thịt nguội, trứng; nói rõ có ăn ớt, rau mùi không |
| Xôi | Sáng sớm | Gói lá hoặc hộp, mặn hoặc ngọt, mua mang đi |
Tên món ở mỗi quán có thể khác chút ít, cách nêm cũng tuỳ người nấu. Đó là phần thú vị: cùng một tô phở nhưng mỗi quán một vị.
Tìm quán: giờ giấc và tín hiệu
Đi sớm. Quán bình dân thường mở từ lúc trời vừa sáng. Hàng bánh mì, xôi bán từ rất sớm cho người đi làm. Nhiều quán bán hết nồi là dọn, có khi chưa tới trưa. Đến lúc chín mười giờ sáng có thể đã hết món ngon.
Đi theo dòng người. Quán có khách là người làm trong khu, có xe máy dựng đông trước cửa vào giờ ăn, thường là quán ngon và giá hợp lý. Quán vắng vào giờ cao điểm thì nên cân nhắc.
Nhìn bếp. Bếp ở ngay trước mặt, nồi nước dùng sôi, đồ sống để riêng, có tủ kính che bụi là dấu hiệu tốt về vệ sinh.
Hỏi người quanh mình. Bảo vệ khu, người giúp việc, tài xế, chủ nhà người Việt biết rõ quán nào nấu ngon, quán nào sạch. Một câu hỏi đáng giá hơn nhiều giờ tìm trên mạng.
Ngồi ăn kiểu Sài Gòn: ghế nhựa, đồ chung, tự phục vụ
Ở quán bình dân, bạn sẽ ngồi ghế nhựa thấp, bàn nhỏ, có khi ngồi chung bàn với người lạ. Đó là chuyện bình thường; gật đầu chào rồi ngồi xuống là được. Đũa, muỗng thường để trong ống trên bàn; nhiều người lau đũa muỗng bằng khăn giấy trước khi dùng như một thói quen.
Gia vị để sẵn trên bàn: nước mắm, tương ớt, ớt tươi, chanh, tiêu, đôi khi tỏi ngâm. Tự nêm theo ý mình. Rau sống, giá thường được mang ra trong rổ chung; lấy vừa đủ ăn.
Trà đá thường miễn phí hoặc tính rất ít, rót từ bình trên bàn. Khăn lạnh đóng gói thường tính tiền nếu bạn bóc dùng. Ăn xong, gọi "tính tiền" hoặc ra chỗ chủ quán trả; quán nhỏ thường nhận tiền mặt, nhiều quán đã nhận chuyển khoản qua mã QR.
Với người nước ngoài, phần lớn chủ quán không nói tiếng Anh nhưng rất quen chỉ tay, ra hiệu. Học vài câu như "một tô phở bò", "không cay", "bao nhiêu tiền" giúp mọi chuyện dễ hơn nhiều.
Hỏi giá và tránh hiểu lầm
Quán bình dân thường không có thực đơn in giá. Người quen biết giá, người mới đôi khi lúng túng. Vài cách giúp bạn yên tâm:
- Nhìn bảng giá viết tay nếu có, thường treo trên tường hoặc dán ở xe đẩy.
- Hỏi giá trước khi gọi, nhất là với món có nhiều lựa chọn thêm như thêm thịt, thêm trứng.
- Gọi món đơn giản trước, quen rồi mới gọi thêm.
- Để ý giá người bên cạnh trả, để có hình dung.
- Nếu thấy giá cao bất thường, hỏi lại nhẹ nhàng từng món; đa số trường hợp là hiểu nhầm phần thêm.
- Nhớ rằng giá ở quán bình dân thường tính theo phần: tô nhỏ, tô lớn, đĩa thường, đĩa thêm. Nói rõ cỡ phần khi gọi.
Phần lớn quán bình dân trong khu tính giá như với mọi khách. Tuy vậy, hỏi trước vẫn là thói quen tốt ở bất cứ đâu, vừa tránh hiểu lầm vừa không làm ai mất lòng.
Vệ sinh và cái bụng của người mới đến
Người mới đến từ nước ngoài, hay cả người Việt từ vùng khác, đôi khi cần thời gian để bụng quen với món ăn đường phố. Chọn quán bếp nấu tại chỗ, món nóng ra ngay, tránh món để nguội lâu ngoài trời nắng. Rau sống, nước đá là hai thứ người mới hay e ngại; phần lớn quán đông khách dùng đá công nghiệp, nhưng nếu bụng nhạy cảm thì vài tuần đầu có thể gọi đồ uống không đá và bớt rau sống.
Rửa tay trước khi ăn, mang theo nước rửa tay khô. Uống nước đóng chai hoặc nước đun sôi, không uống nước máy trực tiếp.
Nếu bị đau bụng, tiêu chảy kéo dài, sốt, hoặc có dấu hiệu mất nước, nên đi khám thay vì tự chịu đựng. Các phòng khám trong khu và bệnh viện của thành phố đều xử lý thường xuyên những trường hợp này.
Mấy câu tiếng Việt để gọi món ở quán bình dân
Với người nước ngoài, vài câu ngắn đủ để gọi món trôi chảy. Chủ quán thường vui khi khách cố nói tiếng Việt, dù phát âm chưa chuẩn:
- "Cho một tô phở bò" (một tô phở bò), "cho hai dĩa cơm tấm" (hai đĩa cơm tấm): dùng "cho" ở đầu là cách gọi món lịch sự và tự nhiên.
- "Không cay" hoặc "ít cay": dặn bớt ớt; "không rau mùi": bỏ rau mùi.
- "Ăn ở đây" hoặc "mang về": cho biết ngồi ăn hay mua mang đi.
- "Thêm trứng", "thêm thịt": gọi phần thêm; hỏi "bao nhiêu" nếu muốn biết giá phần thêm.
- "Trà đá" hoặc "nước suối": gọi đồ uống đơn giản.
- "Tính tiền" hoặc "bao nhiêu tiền": khi muốn thanh toán.
- "Ngon quá, cảm ơn": một lời khen ngắn khi ra về.
Ở Sài Gòn, người ta nói "dĩa" thay cho "đĩa", "muỗng" thay cho "thìa". Nghe thấy những từ này đừng ngạc nhiên; đó là tiếng miền Nam, và nói theo cũng là cách hoà vào xóm.
Nếu chưa nói được, chỉ vào món người bàn bên đang ăn và giơ ngón tay cho số lượng. Cách này dùng ở quán nào cũng được.
Cơm trưa văn phòng, món Việt buổi tối và cuối tuần
Người làm việc trong khu Thảo Điền, từ nhân viên công ty nhỏ, cửa hàng đến thợ ở công trình, thường ăn trưa bằng cơm phần. Nhiều quán bán cơm phần nhận giao tận nơi trong bán kính gần, đặt qua điện thoại, tin nhắn, hoặc qua ứng dụng giao đồ ăn. Văn phòng đặt nhiều suất cùng lúc thường được giao tới cửa.
Một suất cơm phần quen thuộc gồm cơm trắng, một món mặn, một món rau, canh, đôi khi kèm trứng hoặc đồ chua. Món mặn đổi theo ngày: thịt kho, cá kho, gà chiên, đậu hũ nhồi thịt, canh chua. Nếu ăn thường xuyên, hỏi quán lịch món trong tuần để không ăn trùng.
Một thói quen đáng giữ là mang hộp cơm riêng tới mua. Nhiều quán sẵn lòng xúc cơm vào hộp của khách, vừa đỡ rác hộp xốp, túi nilon, vừa giữ món nóng tốt hơn. Với người giúp việc, tài xế làm cho các gia đình trong khu, hộp cơm mua ở quán quen là bữa trưa chính mỗi ngày.
Vì quán bình dân trong hẻm đóng sớm, buổi tối muốn ăn món Việt ở Thảo Điền bạn sẽ có lựa chọn khác: quán ăn tối kiểu Việt trên các trục chính, quán nhậu với món nướng, hải sản, lẩu; quán hủ tiếu, cháo mở buổi tối; hoặc đi ra các trục lớn quanh khu nơi có nhiều quán ăn tối hơn.
Cuối tuần, nhiều gia đình Việt ở khu đi ăn sáng muộn ở các quán quen, rồi đi chợ. Đây là lúc quán đông nhất, có khi phải chờ chỗ. Đi sớm hơn bình thường một chút là cách đơn giản để có chỗ ngồi và có món ngon trước khi hết.
Với người muốn tự nấu món Việt, các chợ nhỏ trong khu dân cư và các chợ lớn quanh khu bán đủ nguyên liệu. Hỏi người bán cách chọn rau, cách nêm; người bán chợ thường sẵn lòng chỉ.
Câu hỏi thường gặp
Thảo Điền có quán ăn Việt bình dân không hay chỉ có nhà hàng sang?
Có. Trong các hẻm của khu dân cư cũ và quanh các trục lớn có nhiều quán cơm, phở, bún, hủ tiếu, bánh mì phục vụ người làm việc và cư dân. Phần lớn mở buổi sáng và trưa.
Ăn sáng món Việt ở Thảo Điền nên đi lúc mấy giờ?
Nên đi sớm, từ lúc trời sáng đến giữa buổi sáng. Nhiều quán bán hết nồi là dọn, nên đến muộn có thể không còn món ngon hoặc quán đã nghỉ. Cuối tuần quán đông hơn, đi sớm thêm một chút.
Người nước ngoài ăn quán bình dân có bị tính giá cao hơn không?
Phần lớn quán tính giá như nhau cho mọi khách. Để yên tâm, hỏi giá trước khi gọi, nhất là món có phần thêm, và để ý giá người bên cạnh trả.
Có nên ăn rau sống và uống đá ở quán vỉa hè không?
Nhiều người ăn uống bình thường. Người mới đến, bụng nhạy cảm có thể bớt rau sống và gọi đồ uống không đá trong vài tuần đầu, chọn quán đông khách, nấu tại chỗ, rồi tăng dần.
Quán bình dân có nhận chuyển khoản không?
Nhiều quán đã có mã QR chuyển khoản, nhưng không phải quán nào cũng có. Mang theo tiền mặt mệnh giá nhỏ vẫn là cách tiện nhất khi ăn ở hẻm.